Menşe Şahadetnamesi Nedir? (Manifesto Cargo): Menşe Şehadetnamesi nedir? İçeriğinde neler olmalıdır. Nasıl düzenlenir? En sık yapılan hataların yer aldığı bölüm.

Tüm dünya genelinde üretilen mal ve eşyaların, iktisadi açıdan milliyeti menşe olarak ifade edilmektedir. Bu malların hangi menşe ülkenin kuralları çerçevesinde değerlendirileceğinin belirlenmesi için de her menşe için belirli kurallar yer almaktadır. Üretilen ürünler de kendi menşe ülkesinin kuralları çerçevesinde üretilmekte ve bu konuda değerlendirilmektedir. Menşe kuralları genel olarak Kyoto Sözleşmesi çerçevesinde düzenlenmektedir. Tüm ülkeler de kendi standartlarına göre menşe kurallarına da uymak zorundadır. Menşe şahadetnamesi ise bu noktada lojistik sektöründe karşımıza sıklıkla çıkıyor. Peki menşe şahadetnamesi nedir ve menşe şahadetnamesinin detayları nelerdir?

Menşe Şahadetnamesi Nedir?
Menşe şahadetnamesi, uluslararası ticaret işlemlerinde alım satımı gerçekleştirilen tüm ürünlerin menşe ülkesinin belirtilmesinde kullanılan belgeye verilen isimdir. Menşe şahadetnamesi belgesinin onaylanması, üretim ya da satış gerçekleştiren firmanın bağlı olduğu ticaret ya da sanayi odası tarafından gerçekleştirilmektedir.

Gümrük Kanunu’nun 38’inci maddesinde ise menşe esaslı ticari politika önlemlerinde, ek mali yükümlülük ya da belirli durumlarda ilave gümrük vergilerinin alınması gibi mali yükümlülükler ile sorumlu eşyaların serbest dolaşıma girmesi durumundan bahsedilmektedir. Bu ürünlerin serbest dolaşıma girmesi durumunda eşya üzerine ek gümrük vergileri ya da çeşitli mali yükümlülükler uygulanmamakla birlikte bu eşyalar uygulamaya tabi olan ülke menşeli de sayılmaz. Bununla birlikte Gümrük Yönetmeliğinin 7 numaralı ekinde de Menşe Şahadetnamesi örneği bulunmaktadır. Menşe şahadetnamesi belgesi eşyanın direkt olarak menşeini göstermekte kullanılır ve tercihli olarak hazırlanmaz. Bununla birlikte hazırlanan menşe şahadetnamesi, Gümrük idareleri tarafından vize edilmez. Belgeler direkt olarak üretici firmanın bağlı olduğu Ticaret ya da Sanayi odası tarafından düzenlenmektedir.

Gümrük Yönetmeliği kapsamında Menşe Şahadetnamesinin içermesi gereken bilgiler açıklanmaktadır. Gümrük Yönetmeliğinin 40. maddesi, Menşe Şahadetnamesinin üzerinde hangi bilgilerin yer alması gerektiğini ifade eder. Buna göre Menşe Şahadetnamesinin üzerinde;

Eşyanın gönderici kişisinin ya da firmasının adı ve soyadı,
Eşyanın Türkiye sınırları içerisindeki alıcı firmasının ya da kişisinin adı ve soyadı,
İlgili eşyaların türü, kapsamı, net ağırlığı, piyasa değeri ve gönderim şekli,
Kapların markası, numarası ve sayısı,
Menşe Şahadetnamesini hazırlayan kurum ya da makamın imzası, mührü ya da kaşesi,
Belgenin hazırlanma ve onaylanma tarihi,
İlgili eşyalar farklı bir ülkede işlem gördükten sonra o ülke menşeli olarak ifade ediliyor ise bu kapsamda yapılması gereken tüm açıklamalar yer almalıdır.

Menşe Şahadetnamesi Örneği

Menşe Şahadetnamesi belgesi direkt olarak satıcı firmanın bağlı olduğu Ticaret ya da Sanayi Odası tarafından hazırlanmaktadır. Bununla birlikte uluslararası ticaret sektörüne yeni başlayan firmaların en çok sorduğu sorular arasında da Menşe Şahadetnamesi örneği var mıdır, hazırlanırken nelere dikkat edilmesi gerekir gibi sorular yer alıyor. Menşe Şahadetnamesi hazırlanırken, eşya ve satıcı firmaya dair istenilen tüm bilgilerin evrak üzerinde yer alması gerekiyor. Genel olarak Menşe Şahadetnamesi belgesinin üzerinde bilgilerin yer alma şekli ise;

Sol üst köşede ihracatçı firmanın ya da gönderici kişinin adı ve soyadı bilgilerinin yer alması gerekir. Bu bilgilerin alt kısmında ise eşyaların gönderildiği alıcı kişi ya da ithalatçı firmaya dair adı ve soyadı bilgileri yer alır. Belgenin sağ üstünde belgenin orijinal olduğuna dair ifadeler ile birlikte Menşe Şahadetnamesi yazısı yer alır. Bu yazının alt bölümünde ise ilgili eşyaların menşe ülkesinin bilgisi verilmelidir. Belgenin orta ve alt kısımlarında ise sırası ile taşımaya ilişkin bilgiler ve taşıma detayları, gözlemler, kolilerin markası ya da koliler üzerinde yer alan tüm işaret bilgileri, kolinin sıra numarası, eşyanın tanımına dair bilgiler ve gönderilen eşyaların toplam miktar bilgileri yer alır. Belgenin en alt kısmında ise belgeyi düzenleyen kurumun bilgileri, kuruma dair imza, kaşe ya da yetkili merciinin mührü bulunur.

Menşe Şahadetnamesinin Onaylanması
Menşe Şahadetnamesi belgesinin onaylanması için belgeyi hazırlayan firmadan çeşitli belgeler istenmektedir. Bu belgeler hem firmanın yaptığı iş tanımını açıklamak hem de ilgili ürünün üretimi ile ilgili detayları kapsamaktadır. Belgeyi hazırlayacak olan firmanın ise aşağıda firma ve ürüne ait belirtilen belgeleri de teslim etmesi gerekir.

İhracatı gerçekleştirecek olan firmanın Türkçe olarak hazırlamış ticari faturası. (Teslim edilecek olan ticari fatura, Maliye Bakanlığı tarafından onaylanmış ya da noter tarafından tasdiklenmiş olmalıdır. Onaylı ya da tasdikli olmayan belgelerin ise onaylanması gereklidir.)

İhracatçı firmanın satışını gerçekleştireceği ürünün Türkiye menşeli olmaması durumunda, bu ürünün menşei ülkesinin belirtilmesi gerekir. Ürün menşeinin belirtilmesi için ilgili ürünün Gümrük Giriş Beyannamesinin fotokopisi ya da menşe tevsik edici belgenin de Menşe Şahadetnamesi ile birlikte teslim edilmesi gerekir.

Hangi Durumlarda Menşe Şahadetnamesi Gereklidir?
Menşe Şahadetnamesi aranmasını gerektirecek farklı birkaç durum bulunmaktadır. Bu durumlar ise Gümrük Yönetmeliği’nin Menşe ve Menşe Şahadetnamesi içerisinde yer almaktadır. Gümrük Yönetmeliğinin 38’inci maddesi direkt olarak Menşe Şahadetnamesi aranması gereken durumları ifade etmektedir. Bu maddeye göre Menşe Şahadetnamesi aranması gereken durumlar kısaca:

Ticaret politikası önlemleri çerçevesinde değerlendirilen tüm ürün ve eşyaların, serbest dolaşıma girmesi halinde herhangi bir önlem uygulanmaması için kullanılmaktadır. Bahsedilen eşyaların, önlem uygulanan ülke menşeili olmadığının kanıtlanması için Menşe Şahadetnamesi belgesi gereklidir. Bununla birlikte başka bir ülkede işlem ya da değişiklik gören eşyaların da o ülke menşeili sayılmaması için durumu tevsik edecek şekilde ilgili ülkenin yetkili makamları tarafından düzenlenen menşe şahadetnamesinin ibraz edilmesi gerekir.

Bahsi geçen ürünlerin serbest dolaşıma girişi için gereken beyannamenin başvurusu sırasında, menşe şahadetnamesinin bulunmadığı tespit edilirse bu durumda ürünler için menşe şahadetnamesi alınması gereklidir. Bununla birlikte mevcut menşe şahadetnamesinde ürüne ait bilgilerin bir kısmının eksik ya da yetersiz olması gibi durumlarda da serbest dolaşıma giriş belgesi alırken menşe şahadetnamesinin yenilenmesi gerekir.

Gümrük idaresi tarafından mevcut menşe şahadetnamesinin kabul edilmemesi durumunda, belge yenilenmeli ve yeniden ibraz edilmelidir.
Ürünlere ait menşe şahadetnamesi teslim süresi içerisinde belgelerin teslim edilmesi ve kabul edilmesi ile birlikte emanete alınan tüm ürün ve teminat bedelleri satıcı firmaya iade edilir. Ancak süre içerisinde firma menşe şahadetnamesini teslim etmemiş ise bu durumda alınan bedeller iade edilmez, alınan ithalat vergileri Hazineye devredilir.

Menşe Ülke Ne Demektir?
Genel olarak eşyanın üretildiği ya da elde edildiği ülke anlamını taşımaktadır. ancak bazı durumlarda eşyalar birden fazla ülkede üretim faaliyetine tabi tutulabilmektedir. ya da üretim ve elde etme işlemi sonrasında yeni bir işçilik ve işleme faaliyetine tabi olabilmektedir. Bu durumlarda eşyanın menşe ülkesi tespiti uluslararası ticarette menşe kuralları çervesinde çözüme ulaşmaktadır.

Tercihli-Tercihsiz Menşe Nedir? Farkları Nelerdir?
Tercihli olmayan menşe eşyanın sadece “iktisadi milliyeti”ni ifade etmekte olup, kural olarak, eşyanın ithalatta tercihli rejimden istifade etmesi anlamında, söz konusu eşyaya herhangi bir fayda temin etmez.

Ülkemiz mevzuatında, tercihli olmayan menşe kuralları, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 17 ila 22 inci Maddelerinde ve Gümrük Yönetmeliği’nin 33 ila 42 inci Maddelerinde düzenlenmektedir.

Gümrük Kanunu’nun 18 ve 19 uncu maddelerine göre, eşyanın tercihli olmayan menşei;

‘kara suları da dahil olmak üzere, tümüyle elde edildiği veya üretildiği, ya da

eşyanın üretiminin birden fazla ülkede gerçekleştirilmesi halinde, ‘yeni bir ürünün imal edildiği veya imalatın önemli bir aşamasının ve ekonomik yönden gerekli görülen en son esaslı işçilik ve eylemin yapıldığı’,

ülke menşeli olarak tayin ve tespit edilmektedir. Eşyanın tercihli olmayan menşei ‘menşe şahadetnamesi’ ile kanıtlanmaktadır.

Tercihli menşe, kısaca tercihli tarife uygulamalarından yararlandırılmak istenen eşyaya tatbik edilen menşe kuralları olarak tanımlanabilir.

Tercihli menşe kuralları; aralarında serbest ticaret alanı tesis etmiş olan ülkeler arasındaki ticarete konu eşyanın ithalatında, anlaşma ile ihdas edilen tercihli rejimin (gümrük vergisi indirimi veya muafiyeti) uygulanmasına veya belli ülkelere tek taraflı (otonom) olarak tanınan tercihler kapsamında söz konusu ülkeler menşeli eşyanın, indirimli gümrük vergisiyle veya gümrük vergisinden muaf olarak ithalatına esas teşkil etmektedir.

Eşyanın tercihli meşe statüsü ‘menşe ispat belgesi’ ile kanıtlanmaktadır.

Pan-Avrupa-Akdeniz Menşe Kümülasyonu sistemi kapsamında tesis edilen serbest ticaret alanlarında EUR.1 ve EUR-MED menşe ispat belgeleri, Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi kapsamında ise Form A belgesi kullanılmaktadır.

Eşyanın tercihli menşe statüsü kazanması için ilgili ülke ile akdedilen serbest ticaret anlaşmasının eki Menşeli Ürünler Kavramının Tanımı ve İdari İş Birliği Yöntemleri Hakkında Protokolünde (menşe protokolü) yer alan şartları yerine getirmiş olması gerekmektedir.

Bu çerçevede, eşyanın tercihli menşe statüsünü kazanması için temel kriter; söz konusu eşyanın ya “tamamen o ülkede elde edilmiş” olması ya da tamamen o ülkede elde edilmemiş maddeler ihtiva ederek o ülkede elde edilmesi halinde, eşyanın imalatında kullanılan söz konusu ithal maddelerinin “yeterli işçilik veya işlem” den geçirilmiş olmasıdır.

Tamamen elde edilmiş ürünler, menşe protokollerinde ayrıntılı olarak tanımlanmıştır (Örneğin; taraf ülkede hasat edilen bitkisel ürünler, taraf ülkede doğmuş ve yetiştirilmiş canlı hayvanlar).

Tamamen elde edilmemiş ürünlerin, tercihli menşe statüsü kazanması için söz konusu ürünlerin tâbi tutulması gereken işçilik ve işlemler listesi bütün serbest ticaret anlaşmalarına ek menşe protokollerinde belirtilmiştir.

Bu itibarla, menşeli olmayan maddeler üzerinde gerçekleştirilen işçilik veya işlemlerin biri veya bir kısmı liste kurallarında yer alan şartları karşılaması kaydıyla elde edilen ürün, tercihli menşe statüsü kazanır.

Bir Eşyanın Menşei Neden Önemlidir?
İthalattan alınacak gümrük vergilerinin hesaplanmasında,
Ticaret politikası önlemlerinin uygulanmasında,
Dış ticaret istatistiklerinin tutulmasında,
O eşyanın menşe ülkesi esas alınması sebebiyle çok büyük önem arz etmektedir.

İLETİŞİM